ESKİ TANG TARİHİ


CHİU T’ANG SHU

( Eski T’ang Tarihi)

 

                                                                         Yard. Doç. Dr. Bülent OKAY

 

            Sui Hanedanlığı’ndan hemen sonra kurulan Tang Hanedanlığı (618-907) döneminde siyasi birlik sağlanmış ve Çin uygarlığı, kendi ortaçağının en parlak dönemini yaşamaya başlamıştır. T’ang Hanedanlığı kurulduktan sonra Çin’in sınırları hızla genişlemiş ve çok sayıda ulusu idaresi altına alarak evrensel bir imparatorluk haline gelmiştir. Bunun doğal sonucu olarak, Çin ile Orta Asyalı uluslar arasında ilişkiler daha da gelişmiş ve birbirlerini bütünleyen parçalar haline gelmiştir.

            T’ang Hanedanlığı dönemini içeren, günümüze kadar ulaşan en eski ve kapsamlı tarih kitabı: Sonraki Chin ( Beş Devlet Döenmi) döneminde hükümdarın emriyle (941-945) yazılmış olan “Chiu T’ang Shu” dur. Aslında bu kitabın adı T’ang shu’dur. Kuzey Sung Hanedanlığı döneminde Ou-Yang Hsiu ve Sung Ch’i tarafından T’ang Shu adını taşıyan yeni bir T’ang dönemi tarihi yazıldıktan sonra, bu iki kitabı birbirlerinden ayırmak için önce yazılana Chiu T’ang Shu, diğerine de Hsin T’ang Shu (Yeni T’ang Tarihi) adı verilmiştir.[1]

            Chiu T’ang Shu, Pen Chi ( Hükümdar Kayıtları) 20 bölüm, Chih ( Kayıtlar) 30 bölüm ve Lieh Chuan ( Biyografiler)[2] 150 bölüm olmak üzere, toplamda 200 bölümden meydana gelmiştir.  Zaman olarak, 618-907 yılları arasındaki dönemi içermektedir.

            Beş Devlet Dönemi (923-936) içinde yer alan Sonraki T’ang Hanedanlığı zamanında, T’ang Hanedanlığı tarihinin yazılması için çalışmalara başlanmış ve kitabın yazılmasına ise 941 yılında başlanmıştır. Kitabın yazılması dört yıldan fazla sürmüş ve 945 yılında tamamlanmıştır.

Kitabın yazılmasını kontrol eden ve çalışmaların sağlıklı yürütülmesini sağlayan Chao Ying adında bir vezirdi. Kitabın yazılmasında görev alacakların tespiti ve iş bölümü, belgelerin derlenmesi, kitabın içeriği ve düzeni konularında en çok emeği geçen kişidir. Daha sonraları ise, sırasıyla San Wei Han, Liu Hsü adlarında ki vezirler çalışmaların kontrolünü üstlenmişlerdir. Kitabın kaleme alınmasında en çok katkıda olanlar Chang Chao Yuan ve Chia Wei adındaki kişilerdir. Ancak, kitabın tamamlandığı sırada kontrol görevini üstlenmiş olan Liu Hsü, kitabı hükümdara sunma görevini de üstlendiği için, Chiu T’ang shu’nun yazarı olarak Liu Hsü kabul edilmiştir. [3]

Chiu T’ang Shu’nun yazıldığı dönem, zaman olarak T’ang Hanedanlığına çok yakın olduğu için, belgelerin derlenmesi oldukça kolay olmuştur. Belge yönünden pek sıkıntı çekilmemiştir. Ancak, kitabın yazıldığı dönemde siyasi ortamın karışık olması, kitabı kaleme alanların tarih yazarlığı konusunda bilgili ve anlatımda yetenekli olmamaları nedeniyle, söz konusu kitap, belirli bir tarih görüşünden yoksundur. Yazarlar çoğu kez, belgeleri aynen kaydetmekle yetinmişler, gerekli düzenlemeleri yapmamışlardır. T’ang Hanedanlığı arşivcilerinin tutmuş oldukları notları aynen yazmışlardır. Gereksiz bilgiler atılmamış ve olayların yorumlanması yapılmamıştır. Zaten bu gibi eksiklikler nedeniyle, yeni bir T’ang Hanedanlığı Tarihi yazılması kaçınılmaz olmuştur.

Chiu T’ang Shu, bütün bu olumsuz yönlerine rağmen, içerdiği tarihi olayların çok ayrıntılı olarak anlatılması ve belge açısından çok zengin olması nedeniyle, araştırmacılar için önemli bir kaynak kitap durumundadır. Örneğin, Sung Hanedanlığı dönemi tarihçilerinden Szu-Ma Kuang (1019-1086), Tse Chih T’ung Chien’i[4] yazarken, T’ang Hanedanlığı ile ilgili bölümlerde en çok Chiu T’ang Shu’dan yararlandığını ifade etmektedir.

Tarihi belgeler açısından çok zengin olan Chiu T’ang Shu’nun bir diğer özelliği de, tarihi değeri olan pek çok eski makaleyi de içermesidir. Örneğin, Lü Ts’ai ve Lu Ts’ang Yung gibi kişilerin kaderciliğe karşı çıkan önemli makaleleri (ilgili kişilerin biyografileri içinde) yer almaktadır. Chia Tan’ın biyografisinde, coğrafya konusunda ki bir çalışmasını hükümdara sunarken yazmış olduğu iki makalesi de yer almaktadır. Bu makaleler, Çin düşünce tarihi ve coğrafya tarihi açısından oldukça önemlidir.

Fu Yi, Ti Jen Chieh ve Yao Ch’ung adında ki kişilerin biyografilerinde, bu kişilerin Budizm’e karşı çıktıkları makaleleri de yer almaktadır. Bu makalelerden, T’ang Hanedanlığı döneminde Budizm’in ne kadar yaygın olduğunu; politika, ekonomi ve sosyal yaşantıya ne kadar çok etki ettiğini anlayabiliyoruz. Chiı T’ang Shu’ya ayrı bir zenginlik katan bu makalelere Hsin T’ang Shu içinde rastlayamıyoruz. Hsin T’ang Shu yazılırken, pek çok belge taranmış ve ayrıntılardan kaçınmak için bazı kısaltmalara gidilmiştir. Gereksiz görünen bazı belgelere hiç yer verilmemiştir. Bu iki kitabı içerdikleri belgeler itibariyle karşılaştırırsak, Chiı T’ang Shu’nun daha zengin olduğu görülür.

Chiu T’ang Shu, 1 milyon 900 bin küsür Çince imden meydana gelmektedir. Oysa Hsin T’ang Shu, 1 milyon 740 bin Çince imden meydana gelmektedir. Hsin T’ang Shu yazılırken; Chiu T’ang Shu içindeki Pen Chi bölümünün 7/10’luk kısmı atılarak 3/10 kısmı aynen alınmıştır. Lieh Chuan bölümünde ise, 66 kişinin biyografisi çıkarılarak yeni 310 kişinin biyografisi eklenmiştir. Oysa atılan biyografiler çok önemlidir.

Lieh Chuan bölümünde, azınlık halkları ve komşu uluslarla ilgili ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. Özellikle de Göktürkler, Uygurlar ve Tu-Fan’lar hakkında zengin belgeler bulunmaktadır. Bu üç ulus, T’ang Hanedanlığı’nın kuruluşundan sona ermesşne kadar geçen süre içinde T’ang Devleti ile en çok savaşan, önemli rakip durumundaydılar. Bu nedenle de, T’ang dönemi tarihi içinde bu uluslarla ilgili olarak çok ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. Bu bakımdan, eski Türk tarihi alanında yapılacak çalışmalarda kullanılabilecek önemli bir kaynak kitap özelliği taşımaktadır.

Chiu T’ang Shu içindeki eski Türk tarihi ile ilgili bölümler:[5]

Göktürk Kayıtları                                            Bölüm: 194 Sayfa: 5153-5194

Uygur Kayıtları                                    Bölüm: 195 Sayfa: 5195-5218

Hsi Jung ( Batıdaki Yabancı Uluslar: İrani Arabistan, Orta Asya, Hindistan)

                                                                       Bölüm: 198 Sayfa: 5289-5318

Pei Ti (Kuzey Bölgesi Halkları: Töles, Kitan, Hsi)

                                                                       Bölüm: 199 Sayfa: 4343-539

 

 

 

 

 

 

 

 

BİBLİYOGRAFYA

 

 

 

CH’İEN,Mu, Kuo Shih Ta Kang (Kısa Çin Tarihi), Shang Wu Ying Shu Kuan, Taipei, 1977

 

 

 

HAN, Kuo P’an, Sui T’ang Wu Tai Shih Kang (Sui, T’ang, Beş Devlet Tarihi), Jen Ming Ch’u

Pan She, Pekin, 1977

 

 

 

HOU, Lin Po, T’ang Tai Yi Ti Pien Huan Shih Lüeh ( T’ang Hanedanlığı Döneminde Sınır

Kavimleri İle Çin Arasındaki İlişkiler), Taiwan Shang wu Ying Shu Kuan, Taipei, 1972

 

 

 

HSÜ, Ling Yun, Tu Shih Ju Men (Tarih Araştırmalarına Giriş), Pekin, 1984

 

 

 

LİU, Hsü, Chiu T’ang Shu ( Eski Tang Tarihi),  Chuang Hua Shu Chü, Pekin, 1975

( Toplam 16 cilt, 5407 sayfa)

 

 

 

LO, Hsiang Ling, T’ang Tai Wen Hua Shih (T’ang Hanedanlığı Kültür Tarihi), Shang Wu

Ying Shu Kuan, Taipei

 

 

 

OU-Yang, Hsiu, SUNG, Ch’i, Hsin T’ang Shu (Yeni T’ang Tarihi), Chung Hua shu Chü,

Pekin, 1975. (Toplm 20 cilt, 6472 sayfa)

 

 

 

TS’ANG, Hsiu Liang, WEİ, Te Liang, Chung Kuo Ku Tai Shih Hsüeh Shih Chien Pien ( Eski

Çin Tarihi Araştırmaları Kısa Tarihi), Hei Lung Chiang Ch’u Pan She, Harbin, 1983

 

 

 

WOLFRAM, Eberhard, Çin Tarihi, Türk Tarih Kurumu,, Ankara, 1947

 

 

 

WOLFRAM, Eberhard, Çin’in Şimal Komşuları ( Kaynak Kitap), Türk Tarih Kurumu,

Ankara, 1942



[1] : “24 Tarih” içinde, T’ang Hanedanlığı ve Beş Devlet Dönemi ile ilgili tarih kitapları “eski” ve “yeni” olmak üzere ikişer adettir.

[2] : Szu-Ma Ch’ien, Shih Chi içinde Lien Chuan’da sadece halktan gelen, soylu olmayan kişilerin biyografilerine yer vermiştir. Soylularla ilgili biyografileri “Shih Chia” içince toplamıştır. Pan Ku ise, Han shu ( Han Tarihi)’ yu yazarken, halktan gelen kişilerin ve soyluların biyografilerini Lien Chuan içinde toplamıştır.

[3] Sui Hanedanlığı döneminde, 593 yılında, kişilerin özel tarih kitapları yazması yasaklanmıştır. T’ang Hanedanlığı döneminde 622 yılında resmi heyetler tarafında tarih kitalarının yazılmasına başlanmıştır. Dönemin baş veziri bu heyetin başında bulunur ve çalışmaları denetler. Yazılması tamamlanan tarih kitabını hükümdara sunma şansını elde eden baş vezirin adı, söz konusu kitabın yazarı olarak kayda geçer.

[4] Tse Chih T’ung Chien, Çin’de ilk kez, birden fazla dönemin tarihini içeren ve aynı zamanda da olayların yıllara göre tasnif etme sisteminin kullanıldığı tarih kitabıdır.

[5] Burada sadece, Türk tarihi ile doğrudan ilgisi olan uluslarla ilgili bağımsız bölümler ve sayfa numaraları verilmiştir. Chiu T’ang Shu içindeki Hükümdar Kayıtları, Kayıtlar, Biyografiler içinde de Türk tarihi ile ilgili bilgiler bulunmaktadır.




21 Eylül 2011 , Çarşamba