PROF. DR. MUHADDERE NABİ ÖZERDİM


PROF. DR. MUHADDERE NABİ ÖZERDİM (1916 – 19.12.1991)

Yrd. Doç Dr. Bülent OKAY

                Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Bölümü’nün yetiştirdiği ilk Sinolog, Prof. Dr. Muhaddere Nabi Özerdim’i 19 Aralık 1991 günü kaybettik. Yeri kolay kolay doldurulamayacak Sayın Özerdim’in çalışkanlığı ve Atatürk Devrimleri’nden ödün vermez tutumu bize daima yol göstermiştir. 

                1935 yılında büyük önder Atatürk’ün direktifleriyle kurulan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin ilk öğrencilerinden olan Sayın Özerdim; aynı zamanda, Sinoloji Bölümü’nden mezun ilk öğrenci sıfatını da taşımaktadır. 75 yıllık ömrünün üçte ikisini Sinoloji alanında çalışarak geçiren Syın Özerdim, 1983 yılında emekli olmuştur.

                Sayın Özerdim, 1916 yılında Bergama’da doğmuştur. İlk öğrenimini Edirne ve İstanbul’da, orat öğrenimini son sınıfa kadar İzmir Kız Lisesi’nde yapmış, bu lisenin son sınıfında iken “İzmir Kız Muallim Mektebi”ne geçerek 1935 yılında mezun olmuştur. Aynı yıl, Ankara’da kurulan Dil ve Tarih-coğrafya Fakültesi’nin Sinoloji Bölümü’ne girmiştir. 1940 yılının Mayıs ayında Sinoloji Bölümü’nden mezun olmuştur. Sinoloji Bölümü’nün mezun ettiği ilk öğrenci özelliğini taşıyan Sayın Özerdim, 1943 yılına kadar “İlmi Yardımcı” sıfatıyla aynı fakültede görev yapmıştır. Wolfram Eberhard’ın denetiminde “Milattan Sonra IV-V. Asırda Çin’in Şimalinde Hanedan Kuran Türklerin Şiirleri” konulu bir doktora tezi hazırlamış ve 5 Mart 1943 tarihinde “Edebiyat Doktoru” unvanını kazanmıştır. 1944 yılının Haziran ayında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin açtığı asistanlık sınavında başarılı olmuş ve Sinoloji Bölümü’nde “Asistan” olarak göreve başlamıştır. 

                Bilgi ve görgüsünü arttırması için 1946 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Çin’e gönderilmiş ve Nankin ve Pekin’de iki buçuk yıl kalmıştır. Nankin’de bulunduğu süre içinde klasik ve çağdaş Çince üzerine çalışmış ve Pekin’e geçmiştir. Pekin’de, yabancılar için açılan Çin Etütleri Koleji’nde dokuz ay çağdaş Çince kurslarına devam etmiştir. Bu arada çeşitli müzelerde ve kütüphanelerde çalışmalar yapmış ve Çin2in kültürel, sosyal sorunları ile ilgili kaynak araştırması yapmıştır. 

                Sayın Özerdim, 1948 yılını Temmuz ayında Türkiye’ye dönmüş ve fakültedeki görevine devem etmiştir. “Çin’in Kaynaklarına Göre Bugünkü Çin Türkistan’ında Yaşayan Halkların Örf ve Adetleri” konulu doktora tezi üzerinde çalışmalara başlamıştır. Bu arada, Prof. Eberhard’ın fakülteden ayrılması üzerine, öğrencilere ders vermiş ve seminer çalışmaları yapmıştır. Sayın Özerdim 1950 yılının Kasım ayında “Doçentlik” sınavlarını vermiş ve 1951 yılının Mayıs ayında da “Eylemli Doçent” olarak atanmıştır. 

                7-12 Eylül 1953 tarihleri arasında Roma’da düzenlenen Genç Sinologlar Kongresi’ne katılan Sayın Özerdim, burada “The Poems of The Turkish People Who Ruled in Nothern China in Iv-Vth Centuries A.D.” adlı bir tebliğ sunmuştur. Bu tebliğin bir özeti, “VI Conferanza Sinologi Juniores” başlıklı tebliğler cildinde yer almıştır. Roma’dan sonra Hamburg’a giderek, eski hocası olan Prof. Von Gabain’in yanında “Uygurlar Devrinde Turfan-Karahoco Şehrindeki Evler” konusu üzerinde bir ay çalışmış, ülkeye dönüşünden sonra bu konuyu geliştirerek Fakülte Dergisi’nde yayımlamıştır. 

                1953 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin düzenlediği konferanslar serisine davetli konferansçı olarak katılmış ve 18 Aralık günkü oturumunda “Konfüçyanizm ve Batı Demokrasisi” konusunu ele almıştır. 

                1956 yılını şubat ayında Münih’e gitmiş ve Üniversitede  “Ostasiatisches Seminar”da Sinoloji Kürsüsü Profesörü Herbert Franke’nin metin çalışmaları derslerini takip etmiştir. Ayrıca, Münih’te bulunduğu süre içinde “Çin Dini ve Türklerden Gelen Gök Dini” üzerinde çalışmalarda bulunmuştur. 

                1957 yılında imzalanan Türk-Çin Kültür Anlaşması uyarınca Sayın Özerdim Taiwan’a misafir öğretim üyesi olarak gönderilmiştir. 1958 yılının Ekim ayında Taipei’e varan Sayın Özerdim, Kasım 1959 tarihine kadar dokuz ay burada kalmış ve bilimsel çalışmalarını sürdürmüştür. Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde, Tarih Bölümü’ne bağlı Türeni Türkiye ve Atatürk Devrimleri” konulu konferansı ile tamamlamıştır. Bu konudaki yazıları, Çin-Türk Münasebetleri adlı derginin 1959 yılı Nisan sayısında yayınlanmıştır. 

                Sayın Özerdim Taiwan Üniversitesi’nde klasik Çince derslerine devam etmiştir. Bu arada, “Yeni Türkiye ve Kadın Faaliyetleri” konulu İngilizce bir konferans vermiştir. Ayrıca, Taiwan yerlilerinin örf ve adetleri konusuyla ilgili olarak Çince ve diğer dillerde yapılmış çalışmaları derlemiştir. Zerdim Taiwan’dan ayrıldıktan sonra Londra’ya gitmiştir. British Museum’da A. Stein’in Çin Türkistan’ından getirdiği malzeme ve Çin’le ilgili sanat koleksiyonları üzerinde çalışmıştır. 1959 yılının Eylül ayında Cambridge’de toplanan XII. Genç Sinologlar Kongresi çalışmalarına katılmış ve Türkiye’deki Sinoloji çalışmaları ile ilgili bilgiler vermiştir. 

                Çin-Türkiye arasındaki ilişkilere olumlu katkılarından dolayı Çin Hükümeti tarafından “Onur Madalyası” ile ödüllendirilen Sayın Özerdim, 1963 yılının Ağustos ayında Torino’da yapılan XV. Kongreye davetli olarak katılmıştır. 

                Sayın Özerdim, 23 Kasım 1963 tarihinde Sinoloji Kürsüsü’nün başkanlığına getirilmiştir. 24 Nisan 1969 tarihinde Profesörlüğe uygun görülen Sayın Özerdim, Sinoloji Bölümü’ne girdiği 1935 yılından emekli olduğu 1983 yılına kadar kesintisiz olarak 48 yıl çalışmıştır. Bu süre içinde Sinoloji alanında bilimsel çalışmalar yapmış, yurt dışındaki bilimsel toplantılarda ülkemizi temsil etmiş, Çin Tarihi, felsefesi, edebiyatı ve sanatı ile ilgili yazılar yazmış, kitaplar yayımlamıştır. Ayrıca, klasik ve çağdaş Çince dersleri vermiş, pek çok genç Türk Sinoloğunun yetişmesi için çaba harcamıştır. Sayın Özerdim’in bu çabaları meyvelerini vermiş, boşa gitmemiştir. Halen Sinoloji Anabilim Dalı’nda görevli iki Profesör bir Yardımcı Doçent ve bir Araştırma Görevlisi Sayın Özerdim’in öğrencisi olmaktan dolayı kıvanç duymaktadırlar.  

PROF. DR. MUHADDERE NABİ ÖZERDİM’İN ESERLERİ

Kitapları:

1.       “Büyük Bilgi. Müzik Hakkında Notlar. Konfuçyüs Felsefesine Ait Metinler.”, (çeviri), Milli Eğitim Bakanlığı, Dünya Edebiyatı’ndan Tecümeler Sesrisi. Çin Klasikleri: 2, Ankara, 1945, XXVII-64 sayfa. (Prof. Eberhard’ın Önsözü. Giriş. Notlar.)

                II. Baskı: Ankara, 1963, XXII-58 sayfa.

                III. Baskı: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları: 312, Ankara, 1982, 71 sayfa.

2.       “Lao Tzu: Taoizm. (Tao Te-Ching)” ,(çeviri), Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, 1963, XVII-46 sayfa. (Prof. W. Eberhard’ın Önsözü. Giriş. Notlar.)

                II. Baskı: Ankara, 1963, 67 sayfa.

                III. Baskı: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları: 275, Ankara,1978, 62 sayfa.

3.       “Konfuçyüs: Konuşmalar. (Lun –yü)”, (çeviri), Miili Eğitim Bakanlığı, Dünya Edebiyatı’ndan Tercümeler Serisi. Çin Klasikleri: 5, Ankara, 1963, 156 sayfa. (Giriş. Notlar.)

                II: Baskı: Devlet Kitapları, Ankara, 1974, XV-99 sayfa.

                III. Baskı: Ankara, 1977, XVI-107 sayfa.

                IV. Baskı: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Dünya Edebiyatı’ndan Seçmeler: 47, Ankara, 1990, XVI-128 sayfa.

4.       “Çin Şiirleri”, (çeviri), Türkiye İş Bankası, Ankara, 1961, 84 sayfa. (Giriş) 

                II. Baskı: Ayyıldız Matbaası, Ankara, 1986, 100 sayfa. (Giriş)

5.       “Chiang-Chung-Cheng (Çan Kay-Şek): Sovyet Rusya Çin’de. Yetmiş Yıllık Bir Ömrün Hikayesi”, (çeviri), Nebioğlu Yayınları, İstanbul, 1962. 376 sayfa. (Çevirenin Önsözü. 1 Potre)

6.       “Eski Çin’den Notlar”, Ayyıldız Matbaası, Ankara, 1987, 92 sayfa.

Makaleleri :

                “M.S. 4-5. Asırlarda Çin’in Şimalinde Hanedan Kuran Türklerin Şiirleri: I”, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, II/ 1. sayı, Ankara, 1943, s:89-98.

                “Yayınlar Üzerine: Çin’in Mukadderatı”, D.T.C.F. Dergisi, III/ 3. Sayı , Ankara, 1945, s: 339-341. (Çan Kay-Şek’in Kitabı)

                “Yayınlar Üzzerine: Moment in Peking”, D.T.C.F. Dergisi, III/ 4. Sayı, Ankara, 1945, s: 441-442. (Dr. Lin Yu-Tang’ın Kitabı)

                “Yayınlar Üzerine: Çin Hikâyeleri”, D.T.C.F. Dergisi, IV/ 1. Sayı, Ankara, 1945, s: 137-139.

                “Çin Kaynakları ile Hıtay Sefaretnamesi – Acaib-ül-Letaif Arasındaki İlgi: II”, D.T.C.F. Dergisi, IV/2. Sayı, Ankara, 1946, s: 167-183.

                “Çin Kaynaklarına Göre Çin Türkistanı’nın Şehirleri: I”, D.T.C.F. Dergisi, VIII/ 1-2. Sayı, Ankara, 1950, s: 234-238.

                “Acaib-ül-Letaif (Hıtay Sefaretnamesi) ile Çin Kaynakları Arasında İlgi:I”, D.T.C.F. Dergisi, VIII/3. Sayı, Ankara, 1950, s: 345-371.

                “Çin Kaynaklarına Göre Çin Türkistanı’nın Şehirleri: II”, D.T.C.F. Dergisi, XI / 1-2.sayı, Ankara, 1951, s: 105-110.

                “Bazı Çin Kaynaklarına Göre Bugün Çin Türkistanı’nda Yaşayan Halklardan Moğolların Örf ve Adetleri”, D.T.C.F. Dergisi, XI / 3. Sayı, Ankara, 1951, s: 215-220.

                (İngilizcesi): “Habits and Customs of the Mongols of Chinese Turkistan According to Some Chinese Sources”, D.T.C.F. Dergisi, IX/ 3. Sayı, s:221-226.

                “Çin Kaynaklarına Göre Çin Türkistanı’nın Şehirleri III”, D.T.C.F. Dergisi, X / 3-4. Sayı, Ankara, 1952, s: 161-166.

                “Konfuçyanizm ve Batı Demokrasisi”, D.T.C.F. Dergisi, XI / 2-4. Sayı, Ankara, 1953, s: 395-430.

                “M.S. IV-V. Yüzyıllarda Çin’in Kuzeyinde Hanedan Kuran Türklerin Şiirleri:II”, D.T.C.F. Dergisi, XIII/ 3. Sayı, Ankara, 1955, s: 51-96.

                “Lao Tzu ve Kitabı (Tao Te-Ching) Hakkında yeni Bir Eser”, D.T.C.F. Dergisi, XIV / 1-2. Sayı, Ankara, 1956, s: 63-71. (R.B. Blakney’in Kitabı)

                “Hsi –yü Olarak Çin Türkistanı’nın Tarihi Sınırlaması ve Tarihi Önemi”, D.T.C.F. Dergisi, XV/ 1-3. Sayı, Ankara, 1957.

                “Uygurlar Devrinde turfan-Karahoco Şehrinde Evler”, D.T.C.F. Dergisi, XVI/ 3-4. Sayı, Ankara, 1958, s: 97-123. (7 resim)

                “Bugün Çin Türkistanı’nda Yaşayan Halklardan Kırgızların Örf ve Adetleri”, Doğu Dilleri Dergisi, I/ 1. Sayı, Ankara, 1964, s: 23-26.

                “Taiwan’ın (Formosa) İlk Halkları ve Bunların Dini İnançları Üzerinde Bir Deneme”, Doğu Dilleri Dergisi, I/ 2. Sayı, Ankara, 1966, s: 255-284. (Resimler ve Harita).

                “Çin Şiirinden Örnekler”, Doğu Dilleri Dergisi, I/ 4. Sayı, Ankara, 1970, s: 151-154.

                “Filozof Meng Tzu’nun Halk ve Halkın Yönetimi Üzerindeki Düşünceleri”, Doğu Dilleri Dergisi, II/ 2. Sayı, Ankara, 1975, s: 175-190.

                “Shih- Ching’den (Şarkılar-Türküler Kitabı) Seçmeler”, Doğu Dilleri Dergisi, II/ 3. Sayı, Ankara, 1979, s: 257-279.

                “Çinli Yazarların Atatürk ve Yeni Türkiye İle İlgili Yazıları”, Doğu Dilleri Dergisi, III/4. Sayı, Ankara, 1983, s: 149-153.

                “Çin Tiyatrosu. Tarihsel Gelişmesi ve Özelliği”, Tiyatro Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Ankara, 1971, s: 119-154.(Resimli).

                “Sinoloji’nin Türkiye’deki Yeri ve Önemi”, Cumhuriyetin 50. Yıldönümü Anma Kitabı, D.T.C.F. Yayını: 239, Ankara, 1974, s: 267-275.

                “Türkiye Hakkında İki Ççince Kitap”, Belleten, XX/80. Sayı, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1956, s: 755-762.

                “The Poems of the Turkish People, Who Ruled in Nothern China in 4-5 th Centuries A.D.”, Belleten, XXII / 86. Sayı, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1958, s: 261-295.

                “Chiang Kai Shek’in Yeni Bir Kitabı: Sovyet Rusya Çin’de”, Belleten, XXIV / 96. Sayı, Türk Tarih Kurumu, Ankara,1960, s:681-691.

                “Çin Dininin Menşei Meselesi ve Dini İnançlar”, Belleten, XXVI / 101. Sayı, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1962, s: 79-119.

                “Chou’lar ve Bu Devirde Türklerden Gelen Gök Dini”, Belleten, XVII / 105. Sayı, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1963, s: 1-23.

                “Kitaplar: Buda ve Konfuçyüs”, Yurt ve Dünya Dergisi, I/ 6. sayı Ankara, 1941, s: 57-63 (Cemil Sena’nın Kitabı Üzerine).

                “Çin’de Tiyatro”, Yurt ve Dünya Dergisi, 7. sayı, Ankara, 1941, s:43-52.

                “Çin’de Senelik Bayramlar”, Yurt ve Dünya, 9. sayı, Ankara, 1941, s: 173-180.

                “Lao Tse Hakkında: II”, Yurd Dergisi, 11. Sayı, İstanbul, 1942, s: 14*16. (L.U.’nun yazısı üzerine)

                “Çin’de Hayat ve Kültür”, Kadın Gazetesi, 79. Sayı, İstanbul, 1948.

                “Çin’de Hayat ve Kültür”, Kadın Gazetesi, 80. Sayı, İstanbul, 1948.

                “Çin’de Atatürk Sevgisi”, Ülkü, II/ 24. Sayı, Ankara, 1948. s: 11-12.

                “Çin’de Köy Hayatı: Aile Kuruluşu”, Ülkü, III / 32. Sayı, Ankara, 1949, s: 24-226.

                “Çin’de Köy Hayatı: Köyün İdaresi ve Halkın Yaşayışı”, Ülkü, III / 34. Sayı, Ankara, 1949, s:27-29.

                “Öğrenim ve Aile Hukuku”, Ülkü, IV/ 37. Sayı, Ankara, 1950, s: 28-29.

                “Çin’den Notlar: Peiping’de (Pekin) Milli Kütüphane”, Ülkü, IV/ 42. Sayı, Ankaara, 1950, s:21-30.

                “Çin Şiirleri: Chang Hu’dan Çeviri”, Ağaç, 1. Sayı, İzmir, 1950, s: 12.

                “Çin Şiiri: Li T’ai-Po’dan Çeviri”, Ağaç, 2. Sayı, İzmir, 1950, s: 5.

                “Çin Edebiyatından: Lou-Fou”, Şiir Defteri, 3. Sayı, Eskişehir, 1950, s: 18.     

                “Çin’de Güzel Sanatlar”, Yeni Politika, 2. Sayı, Ankara, 1953, s: 4.

                “Konfuçyüs’ün Demokratik Düşünceleri”, Devrim Gençliği, II/ 9. Sayı, Ankara, 1953, s: 25.

                “Çin’den Notlar: I Pekin Şehri”, Devrim Geçliği, III / 18. Sayı, Ankara,1954, s: 24.

                “Çin’den Notlar: II Yazlık Saray”, Devrim Gençliği, IV / 19. Sayı, Ankara, 1954, s: 24.

                “Çin’den Notlar: III Çin’de Misyonerler”, Devrim Gençliği, IV / 25. Sayı, Ankara, 1954, s: 17.

                “Konfuçyüs: Büyük Adam”. (çeviri), Devrimci, 9 / 3. sayı, Ankara, 1961, s: 9.

                “Konfuçyüs: Çinceden Güzel Sözler”, (çeviri), Devrimci, 10/ 4-5. Sayı, Ankara, 1961, s: 11.

                “ Çinceden Güzel Sözler”, (çeviri), Devrimci, 12-13/ Nisan-Mayıs, Ankara, 1961, s: 4.

                “Meng-Tzu: Çeviriler”, Tercüme (Milli Eğitim Bakanlığı Tercüme Kurulu), XVIII / 86. Sayı, Ankara, 1966, s: 16-21.

                “Cumhuriyetin Kuruluşundan Sonra Çinli Tarihçilerin Atatürk İle İlgili Yazıları”, Türk Dili (Türk Dil Kurumu), XIV / 158. Sayı, Ankara, 1964, s: 89-92.

                “Bir Çin Hikayesi”, (çeviri), Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, 17 Ağustos 1938, s: 4.

                “Çin Hikayesi: Bir Rahibenin İzdivacı”, (çeviri), Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, (Gazetede iki gün yayınlanan bu öykü, 21 Eylül 1938 tarihinden önce yayınlanmıştır.), s: 34.

                “Küçük Hikaye: Güzel Gemici Kızı”, (çeviri), Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, 13 Ekim 1938, s:4.

                “Çin Hikayesi: Ayrılık”, (çeviri), Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, 17 Temmuz 1939, s: 4.

                “Çin’den Notlar: bir Çin Şehrinde Geçirilen Dört Gün”, Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, (2 Eylül 1949 tarihinden önce yayınlanmıştır.)

                “Bir Çin Hikayesi: Sürüklenen Hayat”, (çeviri), Cumhuriyet Gazetesi, İstanbul, 27-28 Kasım 1938.

                “Pearl Buck’tan Bir Çin Hikayesi: Yaşamak”, (çeviri), Ulus Gazetesi, Ankara, 3 Aralık 1938.

                “Sven Hedin’den Bir Çin Hikayesi: İmparatorun Gözdesi”, Ulus Gazetesi, Ankara, 13 Arallık 1943.

                “Bir Çin Hikayesi: Üç Sene”, (çeviri), Ulus Gazetesi, Ankara, 2 Nisan 1939.

                “Çin’de Tiyatro”, Ulus Gazetesi, Ankara, 20 Ocak 1944.

                “Çin’de Güzel Sanatlar: Şiir”, Ulus Gazetesi, Ankara, 21 Mayıs 1944.

                “Çin’de İki Yıl: Yabancılar ve Çin”, Ulus Gazetesi, Ankara, 4 Ekim 1948, s:2.

                “Çin’de İki Yıl: İlk Temas”, Ulus Gazetesi, Ankara, 22 Ekim 1948, s: 2.

                “Çin’de İki Yıl: Madam Chiang Kai Shek’le Mülakat”, Ulus Gazetesi, Ankara, 15 Kasım 1948, s: 2 ve 5.

                “Çin’de İki Yıl: Komünistler ve Nanking”, Ulus Gazetesi, Ankara, 21 Mayıs 1949, s: 2 ve

                “Çin Mektubu: Müslüman Çin Lokantasında Bir Moğol Yemeği”, Ulus Gazetesi, Ankara, (Yayınlanış tarihi iblinmiyor. Mektup: Pekin, Ekim 1947).

                “Çin’den Röportaj: Çin Seddi2nde Bir Dolaşma”, Ankara Akşam Haberleri Gazetesi, Ankara, 10 Ağustos 1948, s: 2 ve 3.

                “Çin Mukadderatı ve Dünya Vaziyeti (Çan Kay-Şhek’in yazdığı, 1943’te Çin’de yayımlanan kitaptan bir yazı. Bu kitap Sayın Özerdim tarafından Türkçeye çevrilmişse de basılmamıştır.) Tan Gazetesi, İstanbul.

                “Sven Hedin’den Çince Bir Öykü: Sadakat”, (çeviri), Tan Gazetesi, İstanbul, s: 9.

                “Çin’den Notlar: Çin’de Geçim”, Yeni İstanbul Gazetesi, İstanbul, 5 Ocak 1950.

                Çin’de Tiyatro”, Yeni İstanbul Gazetesi, İstanbul, 17 Ocak 1950.

                “Çin’den Notlar: Konfuçyüs Mabedini Ziyaret”, Yeni İstanbul Gazetesi, İsatnbul, 22 Şubat 1950.




21 Eylül 2011 , Çarşamba