HSİN T’ANG SHU (Yeni T’ang Tarihi)


HSİN T’ANG SHU (Yeni T’ang Tarihi)

                                                                                             Yrd. Doç. Dr. Bülent OKAY

          Liu Hsü tarafından yazılan T’ang Shu,  içerdiği belgeler açısından zengin olmasına karşın, bir tarih kitabı olarak kusursuz bir kitap değildir. Bunun sonucunda da yeni bir T’ang Hanedanlığı tarihi yazılması kaçınılmaz olmuştur. Ou-Yang Hsiu, Sung Ch’i, Fan Chen, Lü Hsia Ch’ing gibi kişilerin de katılımıyla oluşturulan bir heyet tarafından yeni bir T’ang Hanedanlığı tarihi yazılmıştır. Kitabın yazarı olarak, Ou-Yang Hsiu ile Sung Ch’i’nin adı kaydedilmiştir. 

         Hsin T’ang Shu (Yeni T’ang Hanedanlığı Tarihi), yaklaşık olarak 1044 yılında yazılmaya başlanmış ve 1060 yılında tamamlanmıştır. 17 yılda tamamlanan bu kitap Pen Chi 10 bölüm, Chih 50 bölüm, Piao (Tablolar) 15 bölüm ve Lieh Chuan 150 bölüm olmak üzere toplam 225 bölümden meydana gelmiştir. 

          Hsin T’ang Shu’nun yazıldığı Sung Hanedanlığı döneminde (960-1279) ülkede siyasi birlik sağlanmış bulunuyordu. Beş Devlet Dönemi kargaşası içinde bulunamayan pek çok kitap ortaya çıkarılarak bunlardan da yararlanılmıştır. Örneğin, Hsin T’ang Shu ile Chiu T’ang Shu içindeki Chih (Bibliyografya) bölümleri karşılaştırıldığında, Hsin T’ang Shu içindeki bibliyografya bölümünde yer alan pek çok kitabın, Chiu T’ang Shu içindeki bibliyografya bölümünde yer almadığını görürüz.  ‘‘Ta T’ang Hsin Yü’’, ‘‘Kuo Shih Pu’’ gibi… 

         Hsin T’ang Shu’nun yazılışı sırasında, Sung Hanedanlığı döneminde bazı tarihçilerin kişisel gayretleriyle yazmış oldukları T’ang dönemi ile ilgili tarih kitaplarından da yararlanılmıştır. Bu konuda verilebilecek en iyi örnek,  T’ang Te Tsung’un vezirlerinden Chia Tan (730-805)’ın yazmış olduğu ‘‘Yabancı Ülkeler Haritası (Hai Nei Hua Yi T’u)’’ adlı eseridir. Chia Tan, yabancı ülkelerden Çin’e gelen elçilerin anlattıklarını ve yabancı ülkelere gidip gelen Çinli elçilerin anlattıklarını derlemiş, bu bilgileri harita haline getirmeyi başarmıştır. Dağları, ırmakları, ovaları, yörelere göre üretim durumlarını gösteren bu eser, günümüzdeki haritalara çok benzemektedir. 

        Chia Tan’ın yazmış olduğu bir başka eser de ‘‘Yol Kayıtları (Tao Li Chi)’’ adını taşımaktadır. Chia Tan bu eserinde, başkent Ch’ang An’ı merkez olarak almış, ülke içindeki diğer ülkelere giden yolların durumunu anlatmıştır. Böylesine kıymetli kitaplar Hsin T’ang Shu içindeki Ti Li Chih (Coğrafya Kayıtları) bölümünde yer almaktadır. Chiu T’ang Shu içinde ise bu gibi kitaplara rastlamak mümkün değildir. 

        Hsin T’ang Shu yazılırken, Piao eklenmiş ve de Chih’lara birkaç konu daha eklenmiştir. Piao, Shih Chi ve Han Shu içinde de yer almaktadır. San Kuo Chih (Üç Devlet Kayıtları)’dan itibaren tarih kitapları içinde Chih’lara yer verilmemiştir. Hsin T’ang Shu içindeki Piao’un 4 başlık altında toplandığını görmekteyiz Baş vezir Tabloları, Sınır Generalleri Tabloları, Baş vezir Aileleri Soy kütüğü Tabloları, Hükümdar Aileleri Soy kütüğü Tabloları. 

         Bu tablolardan, T’ang Hanedanlığı dönemindeki hükümdarların, baş vezirlerin ve sınır boylarında görev yapan generallerin hangi aileden ve hangi soydan geldiklerini öğrenmek mümkündür. Ayrıca, sınır boylarında görev yapan generallerin görevleri ve yetki alanlarını saptamak açısından çok değerli bilgiler içermektedir. Bu bölümlerin taranması sonucunda, Çinlilerle komşu ulusların birbirleriyle nasıl kaynaştıklarını anlamak mümkün olabilecektir. Bu tablolar, Hsin T’ang Shu’nun en önemli özelliklerinden birini teşkil etmektedir.[1] 

         Sung Hanedanlığı temelde, T’ang Hanedanlığı dönemindeki yönetim ve yargı sistemini örnek almıştır. Ou-Yang Hsiu, özellikle T’ang dönemi yönetim ve yargı sistemini derleyerek, Sung Hanedanlığı hükümdarlarına yardımcı olmayı tasarlamıştır. Bu nedenle, daha önceleri Chih bölümlerinde yer almayan yeni konu başlıkları eklenmiştir. Örneğin, Ping Chih (Askeri Sistem Kayıtları), Hsüan Chü Chih (Vezir ve Memur Seçme Sistemi Kayıtları) ve Yi Wei Chih (Tören ve Muhafız Sistemi Kayıtları) gibi bölümler eklenmiştir. 

         Kuzey Chuo Hanedanlığı (557-581) dönemindeki askeri sistem, Hsien Pei’lerdeki ‘‘Sekiz Beylik Düzeni (Pa Pu)[2] örnek alınarak meydana getirilen ‘‘ Fu Ping Sistemi’dir’’.[3] Kuzey Chou Hanedanlığı dönemindeki Fu Ping Sistemi’nin en önemli özelliği, merkeze bağlı olan derebeyliklerin kendi oluşturdukları bir orduya sahip olmalarıydı. Derebeylere, emrindeki ordunun kuvveti nispetinde unvanlar verilirdi. 

          T’ang Hanedanlığı döneminde Fu Ping Sistemi daha da geliştirilerek sağlam kurallara bağlanmıştır. Tüm ülke 634 Fu’ya ayrılmıştı. Her Fu’daki 20-60yaş arasındaki sağlıklı erkekler askerlik yapmakla yükümlüydüler. Barış zamanında bu kişiler tarımla uğraşırlar, boş zamanlarında da askeri eğitim görürlerdi. Savaş zamanı, herkes kendi silahını ve erzağını temin etmek zorundaydı. Bu sistem, ‘‘ Asker-Çiftçi’’ sistemidir. T’ang Hanedanlığı’nın orta dönemine kadar bu sistem çok başarılı olmuştur. T’ang Hanedanlığı döneminde Çinlilerin Göktürklere, Uygurlara ve diğer göçebe uluslara karşı askeri alanda başarı kazanmalarının en önemli nedeni bu sistemin iyi işlemesidir. 

        T’ang Hanedanlığı’nın sonlarına doğru, Fu Ping Sistemi iyi yürütülememiştir. Bunun sonucunda da, askeri alanda büyük bir zayıflık meydana gelmiştir. Sınır boylarındaki generaller, gün geçtikçe daha da güçlenmişler ve merkezin emirlerini dinlemez olmuşlardır. Kendi aralarında siyasi çekişmelere ve çatışmalara girişmişlerdir. Böylece T’ang Hanedanlığı’nın askeri alanda çok başarılı olmasında önemli bir rol oynayan Fu Ping sistemi, T’ang Hanedanlığı’nın sonunu da hazırlamıştır. 

        Hsin T’ang Shu içindeki Ping Chih (Askeri Sistem Kayıtları), T’ang Hanedanlığı döneminde askeri sistemde yapılan değişiklikleri ayrıntılı bir biçimde anlatmaktadır. Hsin T’ang Shu öncesi tarih kitaplarında yer almayan bu bölüm, T’ang dönemi askeri yapısını araştırmak isteyenler için iyi bir kaynak durumundadır. 

         Hsüan Chü Chih (Vezir ve Memur Seçme Kayıtları) içinde, T’ang Hanedanlığı döneminde memur seçiminde kullanılan sınav sistemi hakkında ayrıntılı bilgi bulunmaktadır. Ch’in (M.Ö. 221-206) ve Han (M.Ö. 206-M.S. 220) hanedanlıkları döneminde ‘‘Ch’a Chü’’sistemi uygulanmaktaydı. Buna göre yerel yöneticiler seçtikleri kişileri hükümdara tavsiye ederlerdi. Wi-Chin Güney-Kuzey Hanedanları (M.S. 265-581) döneminde ise ‘‘ Chiu P’ing Chung Cheng’’ sistemi uygulanmıştır. Bu sistemde memurlar, dokuz dereceye ayrılmışlardı. Memur seçiminde, kişilerin nereli oldukları, hangi aileden geldikleri gibi noktalara dikkat ediliyordu. Bunun sonucunda da, soylu ailelerden gelenler yüksek dereceli memurluklara, halk tabakasından gelenler ise düşük dereceli memurluklara atanıyorlardı. Böylece soylu aileler yavaş yavaş devlet yönetiminde etkili oluyorlardı. 

         Sui Hanedanlığı döneminde bu sistem bırakılarak, merkezi sınav sistemi getirilmiştir. Buna göre, belirli zamanlarda merkezi bir sınav yapılıyordu. Sınava girenler, konulara göre sınava alınıyorlardı. Bu sınav sistemine ‘‘K’e Chü’’ sistemi denilmektedir. T’ang Hanedanlığı’na gelindiğinde, K’e Chü sistemi daha da geliştirilmiş ve mükemmel bir sınav sistemi haline getirilmiştir. Sınav sistemi tüm ülkede başarıyla uygulanmaya başlanmış ve T’ang Hanedanlığı sonrasındaki hanedanlıklar da bu sınav sistemini uygulamaya aynen devam etmişlerdir. 

         İlk kez Hsin T’ang Shu içinde yer alan Hsüan Chü Chih bölümünde, Sui Hanedanlığı döneminde başlayan ve T’ang Hanedanlığı döneminde geliştirilen K’e Chü sistemi, planlı bir biçimde ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Bu bölüm, T’ang döneminin politik yapısını ve devlet yönetimini araştırmak isteyenler için kaynak niteliğindedir. 

         Yi Wei Chih (Tören ve Muhafız Kayıtları) bölümü de ilk kez Hsin T’ang Shu içinde yer almaktadır. T’ang Hanedanlığı öncesinde saray içinde yapılan askeri törenler belirli kurallara bağlı olduğu için, bu konuda herhangi bir bölüme gerek duyulmamıştır. Ancak, Wei-Chin Güney-Kuzey Hanedanları döneminde pek çok kuzeyli ulus hanedanlıklar kurmuş ve askeri törenleri kendi alışkanlıklarına göre yapmışlardır. Bütün bunların sonucunda da, T’ang dönemi askeri törenleri büyük değişikliklere uğramıştır. Hsin T’ang Shu içine böyle bir bölümün konulması gerekli görülmüştür. Ayrıca bu dönemde, kuzeyli uluslardan pek çok kişinin saray içinde muhafız olarak görevlendirilmesi sonucunda, muhafızlık sisteminde de köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Yi Wei Chih, bütün bu değişiklikleri ve uygulanış biçimlerini içermektedir.

        Gerek Chiu T’ang Shu ve gerekse Hsin T’ang Shu içinde ekonomi hakkında bilgi içeren Shih Hou Chih (Ekonomi Kayıtları) bulunmaktadır. Hsin T’ang Shu içindeki 5 bölümden meydana gelmekte ve daha sistemi bir biçimde bilgi vermektedir. Oysa Chiu T’ang Shu içindeki Shih Hou Chih, sadece 2 bölümden oluşmaktadır.

         Ti Li Chih (Coğrafya Kayıtları) bölümünde, Chiu T’ang Shu içinde yer almayan pek çok belge bulunmaktadır. Bu belgeler çok düzenli biçimde tasnif edilmişlerdir. 

         T’ien Wen Chih (Astronomi Kayıtları) ve Li Chih (Takvim Kayıtları) Chiu T’ang Shu’nun içerdiklerinin tam üç katıdır. T’ang Hanedanlığı döneminde yaygın bir biçimde kullanılan yedi takvim sistemini içermekte ve çok önemli bir takvim sistemi olan Ta Yen Takvim Sistemi’nin teorik açıklamasını yapmaktadır. Hsin T’ang Shu’yu değerli kılan noktalardan biri de budur.

         Hsin T’ang Shu’nun yayınlanmasından sonra Wu Chen, Hsin T’ang Shu Chiu Miou adlı bir kitap yazmıştır. Toplam 20 bölümden meydana gelen bu kitapta, Hsin T’ang Shu içinde tespit ettiği 400’den fazla hatayı düzelterek göstermiştir. Hsin T’ang Shu ile ilgili araştırma yapacak olanlar için, başvurulması gerekli olan bir eserdir.

        Chiu T’ang Shu ve Hsin T’ang Shu’nun olumlu ve olumsuz yönleri olması nedeniyle, Ch’ing Hanedanlığı (1644-1911) döneminde her iki kitap da ‘’24 Tarih’’ içine alınmışlardır.

        Ch’ing Hanedanlığı dönemi bilim adamlarından Shen Ping Chen, her iki kitabı da ele alarak, olumlu yönlerini derlemiş ve gereksiz yerlerini atmıştır. Toplam 260 bölümden oluşan Hisn Chiu T’ang Shu He Ch’ao (Yeni ve Eski T’ang Tarihi Kitaplarının Bileşkesi) adlı kitabını yazmıştır. Bu kitabın Pen Chi bölümü genelde Chiu T’ang Shu’dan, Lieh Chuan bölümünün 821 yılına kadar olan kısmı Chiu T’ang Shu’dan ve 821 yılından sonrası ise her iki kitaptan da yararlanılarak yazılmıştır.

         Hsin T’ang Shu içindeki eski Türk tarihi ile ilgili bölümler[4]:

         Göktürk Kayıtları              Bölüm: 215                   Sayfa: 6023-6070 

         Uygur Kayıtları                 Bölüm: 215                   Sayfa: 6111-6152

         Sha-T’o Kayıtları              Bölüm: 218                   Sayfa: 6153-6166

 

 

BİBLİYOGRAFYA

         CH’İEN, Mu, : Kuo Shih Ta Kang (Kısa Çin Tarihi), Shang Wu Ying Shu Kuan, Taipei, 

 

                  1977.

        HAN, Kuo P’an, : Sui T’ang Wu Tai Shih Kang (Sui, T’ang, Beş Devlet Tarihi), Jen

                  Ming Ch’u Pan She, Pekin, 1977.

        HOU, Lin Po, : T’ang Tai Yi Ti Pien Huan Shih Lüeh (T’ang Hanedanlığı Döneminde

                  Sınır Kavimleri İle Çin Arasındaki İlişkiler), Taiwan Shang Wu Ying Shu Kuan,

                  Taipei, 1972.

        HSÜ, Ling Yun, : Tu Shih Ju Men (Tarih Araştırmalarına Giriş), Pekin, 1984.

        LİU, Hsü, : Chiu T’ang Shu (Eski T’ang Tarihi), Chung Hua Shu Chü, Pekin, 1975.

                  (Toplam 16 cilt, 5407 sayfa)

        LO, Hsiang Ling, : T’ang Tai Wen Hua Shih (T’ang Hanedanlığı Kültür Tarihi), Shang

                  Wu Ying Shu Kuan, Taipei.

        OU-YANG, Hsiu., SUNG, Ch’i, : Hsin T’ang Shu (Yeni T’ang Tarihi), Chung Hua Shu

                  Shü, Pekin, 1975. (Toplam 20 cilt, 6472 sayfa)

        TS’ANG, Hsiu Liang., WEİ, Te Liang, : Chung Kuo Ku Tai Shih Hsüeh Shih Chien

                  Pien (Eski Çin Tarihi Araştırmaları Kısa Tarihi), Hei Lung Chiang Ch’u Pan She,

                  Harbin, 1983.

        WOLFRAM, Eberhard, : Çin Tarihi, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1947.

        WOLFRAM, Eberhard, : Çin’in Şimal Komşuları (Kaynak Kitap), Türk Tarih Kurumu,

                  Ankara, 1942.



[1] Söz konusu tabloların taranması sonucunda, T’ang Hanedanlığı döneminde görev yapan pek çok baş vezir ve generalin Orta Asya kökenli oldukları saptanmıştır. (OKAY,Bülent, ‘‘Sui-T’ang Hanedanları Döneminde Çin’deki Orta Asya kökenli Kişiler ve Çin Uygarlığına Katkıları’’, D.T.C.F., Ankara, 1988, yayınlanmış doktora tezi.)

[2] Sekiz Pu Düzeni: Sekiz Beylik Düzeni. (OKTAN, Pulat, ‘‘T’o-Pa Wei Döneminde Toplum ve Ekonomi’’, D.T.C.F., Ankara, 1980, yayınlanmış doçentlik tezi.)

[3] Fu Ping: T’o-Pa Wei (Batı Wei) Devleti’nin, 535-551 yılları arasında oluşturdukları bir askeri sistemdir. Kuzey Chou döneminde bu sistem daha da geliştirilmiştir.

[4] Burada sadece, Türk tarihi ile doğrudan ilgisi olan uluslarla ilgili bağımsız sayfa numaraları verlmiştir. Hsin T’ang Shu içindeki Hükümdar Kayıtları, Tablolar ve Biyografiler içinde de Türk tarihi ile ilgili bilgiler bulunmaktadır. Bunların tek tek taranması gerekmektedir.




21 Eylül 2011 , Çarşamba